Lịch sử và di sản của đồ sứ Arita
Nguồn gốc và phát triển
Đồ sứ Arita, còn được gọi là Arita-yaki, có lịch sử hơn 400 năm tại Nhật Bản. Được phát triển vào đầu thế kỷ 17 tại thị trấn Arita, tỉnh Saga, đây là loại đồ sứ đầu tiên được sản xuất tại Nhật Bản. Nghề làm gốm sứ này bắt đầu khi người thợ gốm Hàn Quốc tên Li Sampyeong (sau này được gọi là Kanagae Sanpei) phát hiện ra mỏ cao lanh chất lượng cao ở núi Izumiyama.
Đồ sứ Arita nhanh chóng trở nên nổi tiếng nhờ kỹ thuật sometsuke (vẽ xanh dương dưới men) và sau đó là kỹ thuật Aka-e (vẽ đỏ) và Iro-e (nhiều màu). Trong thời kỳ Edo (1603-1868), đồ sứ Arita được xuất khẩu sang châu Âu qua cảng Imari, khiến nó còn được gọi là “Imari” ở phương Tây và trở thành món hàng xa xỉ được săn đón.
Đặc điểm và phong cách
Đồ sứ Arita nổi bật với các đặc điểm:
- Chất liệu cao cấp: Được làm từ cao lanh chất lượng cao từ vùng Arita.
- Độ tinh xảo: Bề mặt trắng mịn, cứng và trong mờ.
- Họa tiết phong phú: Từ hoa văn truyền thống Nhật Bản đến họa tiết chịu ảnh hưởng từ Trung Quốc và phương Tây.
- Kỹ thuật vẽ tay: Đặc biệt là kỹ thuật vẽ xanh cobalt dưới men và vẽ nhiều màu.
- Men sứ chất lượng: Bóng, mịn và bền màu theo thời gian.
Thách thức hiện đại đối với nghề làm gốm truyền thống
Kỹ thuật truyền thống của Arita đã vượt biên giới và làm say mê trái tim của mọi người trên thế giới. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên hiện đại, ngành này đang đối mặt với nhiều thách thức:
Áp lực của cơ giới hóa và tự động hóa
Hiện nay, áp lực cạnh tranh và nhu cầu về hiệu quả sản xuất đã buộc nhiều xưởng gốm phải cơ giới hóa và tự động hóa các công đoạn sản xuất. Điều này đang dần khiến các kỹ thuật mà thợ gốm Arita đã truyền lại và nuôi dưỡng hơn 400 năm đang bị mai một.
Sự mai một của kỹ thuật vẽ tay
Trong số những kỹ thuật bị đe dọa, công nghệ và kỹ thuật vẽ tay – có thể nói là đặc điểm nổi bật nhất của đồ sứ Arita – đã dần mai một theo sự phát triển của công nghệ in và dán decal. Sự thay thế này mặc dù mang lại hiệu quả kinh tế nhưng lại đánh mất đi linh hồn của sản phẩm gốm truyền thống.
Thị hiếu người tiêu dùng thay đổi
Người tiêu dùng hiện đại thường ưa chuộng các thiết kế đơn giản, tối giản và thực dụng, đôi khi làm giảm nhu cầu về các sản phẩm gốm sứ trang trí công phu truyền thống. Điều này tạo ra thách thức lớn cho các nghệ nhân muốn duy trì các kỹ thuật truyền thống phức tạp.
Kinryu Kiln: Bảo tồn và đổi mới
Lịch sử thành lập và phát triển
Kinryu Kiln được thành lập vào tháng 7 năm 1978, với sứ mệnh sản xuất đồ sứ nghệ thuật Arita truyền thống. Từ những ngày đầu khiêm tốn, lò nung đã quy tụ những nghệ nhân Arita trẻ mang tâm huyết với truyền thống của Arita.
Với những sáng tạo của thế hệ nghệ nhân trẻ, lò nung dần chiếm được cảm tình của người dùng và doanh số ngày càng tăng, từ đó chiếm được vị thế lớn tại Arita. Các nghệ nhân làm việc tại đây cũng gây dựng được tên tuổi và hiện đều là những tài sản quý của Arita cũng như gốm sứ Nhật Bản.
Triết lý và tầm nhìn
Triết lý cốt lõi của Kinryu Kiln là kết hợp hài hòa giữa truyền thống và đổi mới. Lò nung cam kết:
- Bảo tồn kỹ thuật truyền thống: Sử dụng đầy đủ các kỹ thuật truyền thống của Arita, đảm bảo rằng các phương pháp cổ xưa không bị lãng quên.
- Đổi mới sáng tạo: Kết hợp các kỹ thuật mới, tạo ra những tác phẩm phản ánh thời đại hiện tại nhưng vẫn giữ được linh hồn của Arita.
- Giá trị thủ công: Tạo ra những sản phẩm mà chỉ có thể trải nghiệm bằng đôi tay người nghệ nhân, nơi người dùng có thể cảm nhận được sự khéo léo và ấm áp của con người.
- Tinh thần hoàn hảo: Thỏa mãn “thị giác”, “xúc giác”, “niềm vui”, “xóa tan mệt mỏi” và “sự hoàn hảo” trong mỗi tác phẩm.
Các nghệ nhân tiêu biểu
Kinryu Kiln tự hào quy tụ nhiều nghệ nhân tài năng, mỗi người đều mang đến một góc nhìn và kỹ thuật độc đáo:
Nakamura Hiroshi
Một bậc thầy về kỹ thuật vẽ xanh cobalt dưới men, Nakamura Hiroshi đã được công nhận là Tài sản Văn hóa Phi vật thể Sống của tỉnh Saga năm 2010. Ông chuyên về các họa tiết phong cảnh tinh tế và đã phát triển một phong cách riêng kết hợp giữa truyền thống và hiện đại.
Tanaka Keiko
Chuyên gia về kỹ thuật vẽ nhiều màu (Iro-e), Tanaka Keiko nổi tiếng với các tác phẩm hoa văn tinh xảo. Các thiết kế của bà thường lấy cảm hứng từ thiên nhiên Nhật Bản và đã giành được nhiều giải thưởng tại các cuộc thi gốm sứ quốc tế.
Yamamoto Satoshi
Một nghệ nhân trẻ đầy triển vọng, Yamamoto Satoshi đã đưa các yếu tố thiết kế đương đại vào đồ sứ Arita truyền thống. Anh chuyên về các sản phẩm gốm sứ thực dụng hiện đại vẫn giữ được bản sắc Arita.
Saito Mitsuko
Một trong số ít nghệ nhân nữ tại Arita, Saito Mitsuko đã phá vỡ rào cản giới tính trong ngành gốm sứ truyền thống. Các tác phẩm của bà nổi bật với các họa tiết hoa tinh tế và sự kết hợp độc đáo giữa kỹ thuật Nhật Bản và ảnh hưởng phương Tây.
Quy trình sản xuất đồ sứ tại Kinryu Kiln
Lựa chọn nguyên liệu
Quá trình bắt đầu với việc lựa chọn cẩn thận các nguyên liệu chất lượng cao. Cao lanh từ vùng Arita vẫn là nguyên liệu chính, được trộn với feldspar và thạch anh theo tỷ lệ chính xác để tạo ra đất sét có độ tinh khiết cao.
Tạo hình
Các nghệ nhân tại Kinryu Kiln sử dụng nhiều phương pháp tạo hình khác nhau:
- Bàn xoay (Rokuro): Phương pháp truyền thống sử dụng bàn xoay để tạo ra các sản phẩm có hình dạng tròn như bát, đĩa, và bình.
- Đúc khuôn: Sử dụng cho các sản phẩm có hình dạng phức tạp hoặc cần độ chính xác cao.
- Nặn tay: Dành cho các tác phẩm nghệ thuật độc đáo hoặc các chi tiết trang trí.
Sấy khô và nung sơ
Sau khi tạo hình, các sản phẩm được sấy khô tự nhiên trong vòng vài ngày đến một tuần, tùy thuộc vào kích thước và độ dày. Sau đó, chúng được nung sơ ở nhiệt độ khoảng 800-900°C để tạo thành phôi biscuit, sẵn sàng cho công đoạn trang trí.
Trang trí và vẽ
Đây là công đoạn thể hiện rõ nhất sự khác biệt của Kinryu Kiln. Thay vì sử dụng công nghệ in hay dán decal hiện đại, các nghệ nhân tại đây tiếp tục duy trì kỹ thuật vẽ tay truyền thống:
- Sometsuke (Vẽ xanh dưới men): Sử dụng cobalt oxide để vẽ các họa tiết trên phôi biscuit trước khi phủ men.
- Iro-e (Vẽ nhiều màu): Sử dụng nhiều loại oxit kim loại để tạo ra các màu sắc khác nhau, được vẽ lên trên lớp men đã nung.
- Kết hợp nghệ thuật đương đại: Một số tác phẩm kết hợp các yếu tố nghệ thuật hiện đại vào các thiết kế truyền thống.
Phủ men và nung chính
Sau khi vẽ sometsuke, sản phẩm được phủ một lớp men trong suốt và nung ở nhiệt độ cao khoảng 1200-1300°C. Đối với kỹ thuật Iro-e, sau khi nung men, các họa tiết màu được vẽ lên và sản phẩm được nung lại ở nhiệt độ thấp hơn (khoảng 800°C) để cố định màu.
Kiểm tra chất lượng
Mỗi sản phẩm đều phải trải qua quy trình kiểm tra chất lượng nghiêm ngặt. Các nghệ nhân kiểm tra từng chi tiết: độ đều của men, sự tinh xảo của họa tiết, màu sắc, và cả âm thanh khi gõ nhẹ vào sản phẩm – một phương pháp truyền thống để phát hiện các vết nứt hoặc khuyết tật.
Sản phẩm nổi bật của Kinryu Kiln
Bộ sưu tập “Hơi thở mới của Arita”
Bộ sưu tập này được ra mắt vào năm 2018, đánh dấu 40 năm thành lập của Kinryu Kiln. Bộ sưu tập bao gồm các tác phẩm kết hợp họa tiết truyền thống Arita với các yếu tố thiết kế đương đại, tạo nên một ngôn ngữ thẩm mỹ mới mẻ nhưng vẫn giữ được bản sắc truyền thống.
Dòng sản phẩm “Thiên nhiên bốn mùa”
Lấy cảm hứng từ vẻ đẹp của bốn mùa ở Nhật Bản, dòng sản phẩm này bao gồm các bộ bát đĩa, bình trà và lọ hoa được trang trí với hoa văn thể hiện đặc trưng của từng mùa. Nổi bật với kỹ thuật vẽ tay tinh xảo, mỗi bộ sản phẩm đều là những tác phẩm nghệ thuật độc đáo.
Bộ trà đạo “Wabi-Sabi”
Thể hiện triết lý thẩm mỹ wabi-sabi (vẻ đẹp của sự không hoàn hảo) của Nhật Bản, bộ sưu tập này bao gồm các dụng cụ trà đạo được chế tác thủ công. Các sản phẩm có hình dáng không đồng đều một cách tinh tế, với lớp men và họa tiết thể hiện sự mộc mạc nhưng thanh lịch.
Tác phẩm nghệ thuật “Fusion”
Đây là dòng sản phẩm đột phá nhất của Kinryu Kiln, kết hợp kỹ thuật truyền thống của Arita với các phong cách nghệ thuật đương đại từ khắp nơi trên thế giới. Các tác phẩm thường được sáng tạo thông qua sự hợp tác giữa các nghệ nhân Arita và các nghệ sĩ quốc tế, tạo nên những sản phẩm độc đáo và sáng tạo.
Đóng góp của Kinryu Kiln cho đồ sứ Arita hiện đại
Bảo tồn kỹ thuật truyền thống
Kinryu Kiln đã đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển các kỹ thuật truyền thống của đồ sứ Arita. Thông qua các chương trình đào tạo và hướng dẫn, lò nung đảm bảo rằng các kỹ năng quý báu này sẽ được truyền lại cho thế hệ tiếp theo.
Đào tạo thế hệ nghệ nhân mới
Lò nung đã xây dựng một chương trình đào tạo toàn diện cho các nghệ nhân trẻ, kết hợp giữa học tập lý thuyết và thực hành dưới sự hướng dẫn của các bậc thầy. Chương trình này không chỉ tập trung vào kỹ thuật mà còn truyền đạt tinh thần và triết lý của nghề làm gốm Arita.
Đổi mới trong thiết kế và ứng dụng
Kinryu Kiln đã thành công trong việc cập nhật các thiết kế truyền thống để phù hợp với lối sống hiện đại. Các sản phẩm không chỉ đẹp mắt mà còn thích hợp cho sử dụng hàng ngày, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng đương đại.
Quảng bá văn hóa Arita trên toàn cầu
Thông qua các triển lãm quốc tế và hợp tác với các nghệ sĩ và nhà thiết kế từ khắp nơi trên thế giới, Kinryu Kiln đã giúp quảng bá văn hóa và nghệ thuật gốm sứ Arita ra toàn cầu, thu hút sự quan tâm và đánh giá cao từ cộng đồng quốc tế.
Thách thức và tương lai của Kinryu Kiln
Cân bằng giữa truyền thống và đổi mới
Một trong những thách thức lớn nhất mà Kinryu Kiln phải đối mặt là làm thế nào để cân bằng giữa việc bảo tồn các kỹ thuật truyền thống và đáp ứng nhu cầu thị trường hiện đại. Lò nung tiếp tục tìm kiếm các cách sáng tạo để kết hợp di sản với sự đổi mới, nhằm tạo ra các sản phẩm vừa có giá trị văn hóa vừa đáp ứng thị hiếu đương đại.
Phát triển bền vững và thân thiện với môi trường
Trong bối cảnh toàn cầu ngày càng quan tâm đến vấn đề môi trường, Kinryu Kiln đang nỗ lực phát triển các phương pháp sản xuất bền vững hơn. Điều này bao gồm việc tối ưu hóa quy trình nung để giảm tiêu thụ năng lượng, tái chế chất thải, và sử dụng các vật liệu thân thiện với môi trường khi có thể.
Chiến lược tiếp thị và phân phối toàn cầu
Để đưa sản phẩm đến với thị trường quốc tế rộng lớn hơn, Kinryu Kiln đang phát triển các chiến lược tiếp thị và phân phối toàn cầu. Điều này bao gồm việc xây dựng hiện diện trực tuyến mạnh mẽ, tham gia các hội chợ thương mại quốc tế, và thiết lập quan hệ đối tác với các cửa hàng cao cấp và phòng trưng bày nghệ thuật trên khắp thế giới.
Kế hoạch mở rộng và phát triển
Nhìn về tương lai, Kinryu Kiln có kế hoạch mở rộng cơ sở vật chất và năng lực sản xuất, đồng thời phát triển các dòng sản phẩm mới đáp ứng các xu hướng thị trường mới nổi. Lò nung cũng đang xem xét việc thành lập một viện bảo tàng nhỏ và trung tâm trải nghiệm để du khách có thể tìm hiểu về lịch sử và quy trình làm gốm sứ Arita.
Trải nghiệm Kinryu Kiln
Tham quan và hội thảo
Kinryu Kiln mở cửa đón khách tham quan quanh năm, cung cấp cơ hội độc đáo để du khách được chứng kiến các nghệ nhân làm việc và tìm hiểu về quy trình sản xuất đồ sứ Arita. Ngoài ra, lò nung còn tổ chức các hội thảo thực hành nơi khách có thể học cách tạo ra các tác phẩm gốm sứ đơn giản dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân chuyên nghiệp.
Cửa hàng và phòng trưng bày
Tại Kinryu Kiln có một cửa hàng và phòng trưng bày rộng lớn, trưng bày các sản phẩm đa dạng từ các vật dụng hàng ngày như bát đĩa, ly tách đến các tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Khách tham quan có thể mua sắm các sản phẩm làm quà lưu niệm hoặc đơn giản là chiêm ngưỡng kỹ thuật và sự sáng tạo của các nghệ nhân.
Sự kiện và triển lãm
Hàng năm, Kinryu Kiln tổ chức nhiều sự kiện và triển lãm để giới thiệu các tác phẩm mới và tôn vinh nghệ thuật gốm sứ Arita. Các sự kiện này không chỉ thu hút người yêu gốm sứ trong nước mà còn từ khắp nơi trên thế giới, tạo nên một cộng đồng quốc tế quan tâm đến việc bảo tồn và phát triển di sản văn hóa này.
Tác động của Kinryu Kiln đến cộng đồng địa phương
Tạo việc làm và phát triển kinh tế
Là một trong những lò nung lớn nhất ở Arita, Kinryu Kiln đóng góp đáng kể vào nền kinh tế địa phương thông qua việc tạo ra việc làm cho các nghệ nhân và nhân viên. Lò nung cũng thu hút khách du lịch đến thăm vùng Arita, góp phần phát triển ngành du lịch của khu vực.
Giáo dục và nâng cao nhận thức
Kinryu Kiln tích cực tham gia vào các chương trình giáo dục tại các trường học địa phương, giúp học sinh hiểu và đánh giá cao di sản văn hóa của họ. Lò nung cũng tổ chức các chuyến thăm quan dành cho học sinh, cung cấp cho họ cơ hội tìm hiểu về nghề làm gốm truyền thống và khuyến khích thế hệ trẻ theo đuổi nghề nghiệp trong lĩnh vực này.
Hợp tác với các doanh nghiệp địa phương
Để tăng cường tác động kinh tế của mình, Kinryu Kiln hợp tác với các doanh nghiệp địa phương khác như nhà hàng, khách sạn, và các công ty du lịch. Các sản phẩm của lò nung thường được sử dụng trong các nhà hàng cao cấp trong khu vực, và các tour du lịch thường bao gồm việc ghé thăm lò nung như một điểm tham quan quan trọng.
Kết luận
Lò nung Kinryu Kiln đại diện cho sự cân bằng hoàn hảo giữa truyền thống và đổi mới trong nghệ thuật gốm sứ Arita. Bằng cách kết hợp các kỹ thuật truyền thống với thiết kế đương đại, Kinryu Kiln đã tạo ra một hơi thở mới cho đồ sứ Arita, đưa di sản văn hóa quý báu này vào thế kỷ 21.
Trong một thời đại khi sản xuất hàng loạt và tự động hóa đang trở nên phổ biến, Kinryu Kiln vẫn kiên định với cam kết bảo tồn giá trị thủ công và sự tinh xảo của đồ sứ Arita. Mỗi sản phẩm từ lò nung không chỉ là một vật dụng mà còn là một tác phẩm nghệ thuật, thể hiện kỹ năng, kinh nghiệm và tâm hồn của nghệ nhân tạo ra nó.
Với tầm nhìn và nỗ lực không ngừng, Kinryu Kiln không chỉ đảm bảo sự tồn tại của các kỹ thuật truyền thống mà còn đưa chúng phát triển theo những hướng mới, đáp ứng nhu cầu và thị hiếu của thế giới hiện đại. Đây chính là bước đột phá từ truyền thống của đồ sứ Arita – một sự kết hợp hài hòa giữa di sản quá khứ và sự sáng tạo của hiện tại và tương lai.
Vẻ đẹp của đồ sứ Fukagawa; 1 thương hiệu đồ sứ cao cấp của Nhật Bản